Che Guevara, với gương mặt thông minh và phong trần, đôi mắt đầy tự tin và cương trực dưới hàng lông mày rậm và chiếc mũ beret gắn một ngôi sao, đã trở thành hình ảnh biểu tượng cho cuộc đấu tranh vì công bằng xã hội, cho niềm khao khát tự do và cho những con người biết sống vì lý tưởng cao đẹp.

Đã 40 năm trôi qua kể từ ngày người chiến sĩ nổi loạn người Argentina bị bắn chết nhưng hình ảnh Che vẫn được tìm thấy ở khắp mọi nơi.

Người ta thấy hình ảnh Che được in trên những chiếc áo phông, được vẽ trên những bức tường lớn, được lồng vào những xâu đeo chìa khóa và rồi xuất hiện bất thần trong những bài hát rock và opera và trong những cuộc triển lãm.

Trisha Ziff, người phụ trách tour triển lãm “Sự mô tả Che bằng hình ảnh” đã nói: “Không có một bức ảnh nào giống với bức ảnh này. Đã có bức ảnh nào được duy trì theo cách này chưa?”

“Che Guevara đã trở thành một nhãn hàng và logo của nhãn hàng này chính là bức ảnh tượng trưng cho sự thay đổi. Bức ảnh Che đã trở thành biểu tượng cho những nhà tư tưởng xã hội ở mọi cấp độ – chống chiến tranh, ủng hộ hòa bình hay chống toàn cầu hóa”.

Sự hiện diện của bức ảnh ở khắp mọi nơi – trên những bức tường trong lãnh thổ Palestine hay trong những cửa hàng bán quần áo nhỏ ở Parisia – đã khiến cho bức ảnh “vượt khỏi tầm quyển soát”.

Hình ảnh Che xuất hiện mọi nơi, từ trên chiếc áo phông…

“Tại thời điểm này, bức chân dung Che đã trở thành một tập đoàn, một đế chế”.

Sở dĩ bức ảnh Che có thể phát triển “hết sức thoải mái” một phần là do sự lựa chọn chính trị của Alberto Korda – tác giả của bức ảnh chụp năm 1960 – và những người khác không đòi hỏi phải trả thù lao cho việc sử dụng bức ảnh vì mục đích phi thương mại.

Sự ra đời của một biểu tượng

Jim Fitzatrick – người đã tạo ra bức vẽ với độ tương phản cao vào cuối thập niên 60 khi còn là một nghệ sĩ đồ họa trẻ tuổi – nói với kênh BBC rằng ông rất muốn bức vẽ của mình được phổ biến khắp nơi trên thế giới.

Fitzatrick đã gỡ bỏ bóng và thay đổi kích cỡ của bức ảnh ban đầu để tạo nên một bức chân dung đồ họa bình dị mà tiêu biểu: “Tôi phác họa bức ảnh này vì muốn nó ‘sinh sôi’ phát triển nhanh chóng”.

“Cách mà chúng giết Che sẽ không có đài tượng niệm, không có địa điểm cho cuộc hành hương, không hề có gì cả. Tôi quyết định rằng bức ảnh này phải được lưu hành ở phạm vi rộng rãi nhất có thể. Hình ảnh của Che sẽ sống mãi trong kí ức của mọi người, cái tên Che sẽ không bao giờ bị lãng quên”.

… đến đồng tiền xu

Đối với Trisha Ziff, ngày hành quyết Che Guevara cũng đánh dấu bước khởi đầu của bức ảnh huyền thoại: “Bức ảnh ra đời sau cái chết của Che vào 10/1967. Che rất ưa nhìn, Che còn trẻ và hơn thế nữa, Che hi sinh vì lý tưởng của mình và tự điều đó đã khiến Che Guevara trở thành một biểu tượng”.

Câu chuyện về bức ảnh ban đầu và bằng cách nào bức ảnh có thể vượt ra khỏi biên giới Cuba và đến với những người hâm mộ Châu Âu trước khi được Fitzatrick phác họa thành bức vẽ biểu tượng, với bản thân bức ảnh, là một cuộc hành trình không tưởng.

Alberto Korda chụp được bức ảnh đầu tiên trong số hai bức ảnh duy nhất về Che vào 5/3/1960 tại một đám tang lớn được tổ chức tại Havana sau khi một chiếc tàu chất đầy đạn dược của Pháp nổ tung tại bến cảng thành phố giết chết 80 người Cuba.

Korda, nhà nhiếp ảnh chính thức của Fidel Castro, đã miêu tả sự biểu lộ tình cảm của Che trong bức ảnh mà ông đặt tên là “Guerrillero Heroico” (Chiến sĩ anh hùng) với một tâm trạng “tức giận và đau buồn”.

Suốt một năm không được công bố, bức ảnh được treo trên tường tại studio của Korda và chỉ được những người ghé thăm đó xem.

Cậu thanh niên của những poster khổ lớn

Giangiacomo Feltrinelli, một nhà xuất bản và một nhà trí thức thuộc phái tả người Italy, là người đã đưa bức ảnh tới Châu Âu.

Sau đó, bức ảnh của Korda xuất hiện trên một vài tạp chí của Châu Âu. Fitzapatrick tình cờ nhìn thấy bức ảnh lần tiên đầu trên một tạp chí ra hàng tuần của Đức, Stern.

“Một trong những bức ảnh là của Korda nhưng bức ảnh lại quá nhỏ. Vì vậy, sau khi phóng to bức ảnh, tất cả những gì tôi nhìn thấy chỉ là một mẫu in kim. Và tôi đã dựa vào đó để tạo nên một phiên bản gần như gây ảo giác về Che”.

Một tháng sau đó, Fitzapatrick đã hoàn thành phiên bản lớn hơn của bức ảnh và đã có thể tạo ra bức vẽ được cả thế giới ngưỡng mộ: “Một thành viên thuộc nhóm Những người theo chủ nghĩa vô chính phủ ở Hà Lan tên là Provo đã gửi cho tôi một bản copy gốc của bức ảnh”.

Khi phong trào kháng chiến bí mật này diễn ra, người ta đồn đại rằng chính Jean-Paul Sartre, triết gia cấp tiến người Pháp, đã đưa bức ảnh tới Châu Âu do đã có mặt trong buổi tang lễ ở Havana.

Chủ nghĩa tư bản và công giáo

Sau cái chết của Che Guevara, Fitzapatrick đã cho in lại hàng loạt bản gốc của bức poster và gửi cho các nhóm hoạt động chính trị thuộc cánh tả trên khắp Châu Âu.

Theo Trisha Ziff, thì phiên bản về Che của Fitzapatrick đến với lục địa Châu Âu cũng như nhiều đất nước khác trong tình trạng thay đổi liên tục.

“Sau khi Che hi sinh, nhiều cuộc biểu tình đã diễn ra, đầu tiên là ở Milan sau đó là ở những nơi khác. Rất nhanh sau đó, cuộc nổi dậy ”Mùa xuân Prague” và cuộc cách mạng ”Tháng 5 năm 68” đã nổ ra ở Tiệp Khắc và Pháp vào năm 1968. Châu Âu thì ở trong tình trạng hỗn loạn. Người dân muốn thay đổi, muốn phá vỡ và muốn nổi loạn và Che đã trở thành biểu tượng của sự thay đổi đó”.

Che những ngày còn sống và chiến đấu vì cách mạng

Thời gian trôi qua, ý nghĩa và bức ảnh thể hiện người anh hùng Che bị tách biệt trong bối cảnh phương Tây. Bức ảnh bắt đầu được sử dụng như một phương tiện trang trí cho các sản phẩm từ khăn giấy đến đồ lót. Unilever thậm chí còn in phiên bản về Che lên nhãn kem Magnum ở Australia.

“Có một lý thuyết cho rằng mỗi bức ảnh chỉ có thể xuất hiện trong một khoảng thời gian nhất định trước khi chủ nghĩa tư bản chiếm đoạt nó làm của riêng. Tuy nhiên, chủ nghĩa tư bản chỉ muốn chiếm đoạt những bức ảnh mà lưu giữ một vài ý nghĩa nguy hiểm”.

Nhưng cũng theo Trisha Ziff, khuôn mặt Che Guevara vẫn là một biểu tượng của cuộc cách mạng vũ trang và cuộc đấu tranh bản địa ở Châu Mỹ La tinh.

Quả thực, tổng thống Venezuala Hugo Chavez thường xuất hiện với chiếc áo phông in hình Che và những khách thăm quan văn phòng của nhà lãnh đạo Bolivia, Evo Morales thường được bức chân dung biểu tượng Che làm bằng lá coca chào đón.

Chính vì vậy, kết hợp chủ nghĩa tư bản với thương mại, tôn giáo với cách mạng, biểu tượng Che vẫn không bị bác bỏ.

Thanh Hằng (theo BBC)

TTCN – Nhật ký hành trình xuyên châu Mỹ Latin bằng xe gắn máy

(*) của Ernesto Che Guevara được ấn hành nhân kỷ niệm lần thứ 47 Quốc khánh Cuba (1-1-1959 – 1-1-2005).

Che Guevara không chỉ là người anh hùng của Cuba và các nước châu Mỹ Latin mà ông đã trở thành biểu tượng anh hùng của cả thế giới, đặc biệt là giới trẻ, vì lý tưởng sống cao đẹp, dám xả thân vì chính nghĩa trong cuộc đời ngắn ngủi 39 năm của mình.

Nhật ký được Che viết năm 23 tuổi, khi đang là sinh viên y khoa, thể hiện những trăn trở, suy tư và khát vọng của một chàng trai tài hoa, lãng tử, yêu tự do và thích phiêu lưu mạo hiểm. Che đã kể lại cuộc hành trình cùng người bạn Alberto trên chiếc môtô La Poderosa II 500cc suốt chín tháng rong ruổi qua nhiều quốc gia Mỹ Latin.

Thiên nhiên và tình yêu

Trăng tròn in bóng trên biển, bao phủ những đợt sóng bằng ánh trăng bàng bạc. Ngồi trên cồn cát, chúng tôi nhìn thủy triều lên xuống và đắm mình trong suy tư. Đối với tôi, biển là người bạn thủy chung, lắng nghe hết những nỗi niềm và không bao giờ tiết lộ những bí mật đó; biển luôn cho những lời khuyên tốt nhất – bạn có thể lý giải tiếng sóng đầy ý nghĩa theo muôn ngàn cách. Đối với Alberto, đó là một quang cảnh kỳ lạ. Mắt anh ngạc nhiên theo dõi từng đợt sóng trào dâng rồi tan biến trên bãi cát.

Gần 30 tuổi, lần đầu tiên Alberto mới thấy Đại Tây Dương và tâm hồn anh tràn ngập những cảnh tượng kỳ bí của muôn vàn con đường dẫn đến những nơi tận cùng của Trái đất. Gió biển mát dịu phủ đầy các giác quan bằng sức mạnh và trạng thái của biển; vạn vật đều chuyển biến khi có cơn gió lướt qua. Ngay cả con chó nhỏ Comeback(1) cũng hếch mũi lên, nhìn chằm chằm vào những dải lụa bạc nhấp nhô lăn tăn, lớn dần trước mắt.

Dự tính của tập nhật ký này không phải để đếm lại những ngày ở Miramar, nơi Comeback đã tìm được một mái ấm mới. Chuyến đi của chúng tôi bị dừng lại nơi ẩn trú này, do những ràng buộc và lý lẽ của trái tim.

Dù không nói lời nào nhưng có vẻ như Alberto đã thấy trước sự nguy hiểm và đã hình dung cảnh anh phải một mình rong ruổi trên những nẻo đường châu Mỹ. Đó là do sự dùng dằng giữa nàng (Chichina) và tôi. Trong giây phút giằng xé, tôi đã vượt lên để lên đường, thì những dòng thơ của Otero Silva(2) vang lên bên tai tôi:

Tôi nghe tiếng chân trần của nàng Ngập ngừng bước trên thuyền, Và có thể hình dung Những tín hiệu khát khao trong đêm tối. Trái tim tôi tựa quả lắc đung đưa Giữa nàng và con đường. Tôi không biết tìm sức mạnh ở nơi đâu Để thoát khỏi đôi mắt nàng. Tôi tuột khỏi vòng tay nàng. Nàng đứng đó, Sau làn mưa và ô cửa sổ, Lệ sầu rơi tê tái, Nhưng nàng đã không đủ can đảm để thốt nên lời: “Đợi em! Em sẽ đi cùng anh!”.

Tâm trạng thật khó tả – nhưng tiếng gọi của tự do và những con đường đã giúp tôi.

Thế nhưng sau đó, như khúc gỗ lênh đênh nổi trôi theo từng lớp sóng, tôi không biết là mình có quyền nói “Ta đã chiến thắng” hay không. Hai ngày dự tính ở lại thế mà đã kéo dài thành tám ngày với những vị cay đắng ngọt ngào của lời giã biệt. Tôi như bị thổi văng ra khỏi những cơn gió phiêu lưu trong những thế giới mà tôi đã tưởng tượng là khoáng đạt lạ thường hơn tất cả, để rơi vào vùng không gian và những khoảng thời gian rất đỗi đời thường…

Những gian khổ và tình người trên đường thiên lý

Mặt trời càng lúc càng như thiêu như đốt khi chúng tôi đến những đồi cát quanh Medanos. Chiếc môtô với đủ thứ đồ đạc chồng chất không cân đối cứ nhảy chồm lên, tay lái thường xuyên chao đảo không tài nào kiểm soát nổi. Alberto chiến đấu một cách đau khổ với những đồi cát và nhất quyết giành chiến thắng. Chúng tôi đã phải dừng chân tạm nghỉ sáu lần trước khi vượt khỏi vùng đồi cát Medanos.

Từ đây tôi là người cầm lái, tôi tăng tốc để bù cho thời gian quí báu đã mất. Lớp cát mịn bị che khuất ở một chỗ quanh và – rầm: cú ngã xe tồi tệ nhất trong chuyến đi. Alberto không hề hấn gì nhưng chân tôi bị kẹt và bị bỏng nặng, để lại một dấu ấn thật khó chịu một thời gian dài trước khi vết thương lành hẳn.

Một cơn mưa như trút nước buộc chúng tôi phải tìm nơi ẩn trú tại một nông trại, nhưng để đến được nơi đó chúng tôi phải vượt 300m đường lầy lội và phải chạy như bay. Người ta tiếp đãi chúng tôi thật tử tế, nhưng kinh nghiệm đầu tiên trên những con đường chưa được sửa chữa thật là kinh khủng: chín lần ngã xe trong một ngày.

Nằm trên giường, chiếc giường đầu tiên mà chúng tôi có được trong suốt chuyến đi, bên cạnh chiếc xe La Poderosa, con ốc sên tội nghiệp, chúng tôi vẫn nhìn tương lai với một niềm nao nức. Dường như chúng tôi cảm thấy dễ thở hơn trong bầu không khí nhẹ nhàng đến từ nơi xa, từ mảnh đất của cuộc hành trình… Những hình ảnh về những đất nước xa xôi, những chiến tích anh hùng, và những phụ nữ xinh đẹp chợt đến rồi chợt đi, quay cuồng trong tâm trí của chúng tôi.

…Trời đã về đêm, đường hoang vắng. Chúng tôi đang cố chạy đến nơi mà con người có thể trú ẩn được. Đèn trước của chiếc xe cà tàng đã hỏng, mà ngủ đêm ở ngoài trời thì chẳng hay ho chút nào. Chúng tôi phải đốt đuốc và chạy thật chậm. Khi chiếc môtô phát ra một âm thanh lạ lùng và cây đuốc không đủ ánh sáng để tìm ra bộ phận nào hư hỏng, thì chúng tôi không còn một lựa chọn nào khác ngoài việc phải dừng lại qua đêm.

Chúng tôi dựng tạm một cái lều rồi chui vào, hi vọng có thể đè nén cơn đói khát bằng giấc ngủ mệt nhoài (chúng tôi đã hết thịt hay thức ăn mang theo, và ở đây cũng chẳng có nước). Tuy nhiên, chẳng bao lâu sau, làn gió chiều êm nhẹ lúc đầu giờ đã trở thành một cơn gió lốc mạnh, thổi tung chiếc lều và phơi chúng tôi ra giữa cái lạnh thấu xương. Chúng tôi bèn phải buộc chiếc xe vào cột điện thoại, trùm cái lều lên xe và nằm phía sau để tránh gió lạnh. Chúng tôi không thể dùng giường cá nhân trong cơn gió lốc.

Đó là một đêm chẳng mấy dễ chịu, nhưng dù sao giấc ngủ cuối cùng cũng chiến thắng cơn gió, cái lạnh và đói khát. Chúng tôi thức giấc vào 9 giờ sáng hôm sau, khi mặt trời đã lên cao.

Dưới ánh sáng ban ngày, chúng tôi phát hiện âm thanh kỳ lạ đêm qua là do phần trước của khung xe bị gãy. Chúng tôi cột tạm khung xe lại và tìm một thị trấn để hàn lại chỗ gãy. Sợi dây thép – một người bạn của chúng tôi – đã tạm thời xử lý ổn thỏa vấn đề. Chúng tôi thu xếp đồ đạc và lên đường, không biết còn bao xa nữa mới tới thị trấn gần nhất.

“Người lữ hành đúng nghĩa là người đi chỉ vì được đi; trái tim không hề vương vấn. Như mây bay gió thổi, anh bước theo số phận của mình, cân gì phải có lý do, chỉ một tiếng hô thôi: Lên đường đi nào! Chấp nhận số phận nào đó định đoạt ta, hay ta phải tìm ra con đường của chính mình”.

Thật là một ngạc nhiên tuyệt vời khi đến khúc quanh thứ hai thì chúng tôi thấy một căn nhà. Họ ân cần tiếp đãi, làm dịu cơn đói của chúng tôi với món thịt cừu nướng tuyệt vời. Từ đó chúng tôi ì ạch dẫn bộ chiếc xe 20km đến một chốn có tên là Piedra del Aguila, nơi chúng tôi tìm được chỗ hàn xe, nhưng lúc đó trời đã tối và chúng tôi quyết định ngủ đêm tại đó.

Trừ vài lần ngã không gây hư hại xe bao nhiêu, chúng tôi tiếp tục lặng lẽ đến San Martin de los Andes. Khi gần tới nơi thì chúng tôi bị ngã một cú trời giáng ở miền nam (Argentina) tại một khúc quanh tuyệt đẹp nhưng đầy sỏi, gần kề một con lạch nhỏ. Lần này khung chiếc La Poderosa bị hư hỏng nặng, buộc chúng tôi phải dừng lại. Điều tệ hại nhất mà chúng tôi luôn lo sợ đã xảy ra: bánh sau bị thủng.

Để vá xe, chúng tôi phải dỡ hết hàng hóa, tháo dây baga và vật lộn với bánh xe bằng cái xà beng tồi tàn. Chúng tôi uể oải thay bánh xe mất hai tiếng. Vào lúc xế chiều, chúng tôi ghé vào một trang trại. Chủ trại là một người Đức nhiệt tình, rất giống ông chú đã mất của tôi, một người du hành lãng tử kỳ lạ mà tôi đang noi theo. Họ cho chúng tôi câu cá ở con sông chảy qua trang trại.

Alberto quăng dây, và trước khi anh biết chuyện gì xảy ra, anh đã giật cần lên, kéo theo đầu lưỡi câu một hình thù lấp lánh giãy giụa dưới ánh mặt trời. Đó là một con cá hồi sắc màu tuyệt đẹp, trông rất ngon lành (thậm chí còn ngon hơn khi đã được nướng lên và nêm nếm bằng món gia vị đói cồn cào của chúng tôi). Tôi làm cá trong khi Alberto thừa thắng thả câu tiếp tục. Nhưng nhiều giờ trôi qua mà chẳng có thêm con cá nào cắn câu. Chắc ở đây chỉ có mỗi một con cá hồi! Trời đã tối và chúng tôi đành phải ngủ đêm trong nhà bếp của trang trại.

Lá thư cho cha

Iquitos

Ngày 4-6-1952

Trên những bờ sông lớn là rất nhiều khu định cư. Để tìm được những bộ lạc hoang sơ, cha phải men theo những nhánh sông vào sâu trong đất liền – và ít ra vào thời điểm này chúng con không dự tính làm một chuyến đi như thế. Bệnh truyền nhiễm đã chấm dứt, nhưng nếu bệnh xuất hiện trở lại thì chúng con cũng đã được tiêm văcxin phòng bệnh thương hàn và sốt vàng da, lại có mang theo nhiều thuốc Atebrine và ký ninh.

Có nhiều bệnh tật gây bởi sự rối loạn về hấp thụ thức ăn: thức ăn trong rừng nhiệt đới không đủ chất dinh dưỡng, nhưng người ta chỉ bị bệnh nặng khi không có vitamin trong hơn một tuần. Thậm chí nếu chúng con đi bằng đường sông, đó là một khoảng thời gian dài nhất, thì chúng con sẽ không còn thức ăn.

Chúng con vẫn chưa chắc về điều này và đang tìm kiếm cơ hội bay đến Bogota, hoặc ít nhất cũng đến được Leguisamo, bởi vì từ đó đường bộ rất tốt. Không phải chúng con nghĩ đi bằng đường sông sẽ rất nguy hiểm, nhưng chúng con có thể tiết kiệm được tiền, điều này đối với con rất quan trọng ở những chặng đường kế tiếp.

Ngoại trừ những trung tâm khoa học mà chúng con liều lĩnh đến, chuyến đi của chúng con là một biến cố đối với tập thể nhân viên các bệnh viện phong, họ đã rất ngưỡng mộ và trân trọng chúng con, hai nhà nghiên cứu về bệnh phong. Con đặc biệt quan tâm đến bệnh phong, nhưng con không biết nhiệt tình đó sẽ kéo dài được bao lâu.

Bệnh nhân ở Bệnh viện Lima tiễn biệt chúng con thật nồng nàn, và vì thế chúng con như được khích lệ để tiếp tục nghiên cứu. Họ cho chúng con một bếp gas dã chiến và quyên góp được 100 đồng sol, đó là cả một gia tài đối với tình hình kinh tế eo hẹp hiện thời của họ.

Một số người đã bật khóc khi nói lời chia tay. Tình cảm của họ nảy sinh từ việc chúng con không bao giờ mặc quần áo bảo hộ hoặc mang găng tay khi tiếp xúc với họ; từ việc chúng con bắt tay họ, ngồi cùng với họ nói về đủ thứ chuyện trên đời, chơi bóng với họ.

Đối với chúng con đó không phải là những hành động dũng cảm, nhưng họ đã cảm thấy xúc động sâu xa vì cảm nhận được rằng chúng con đã đối xử với họ như những con người, chứ không phải như những con vật mà họ đã từng bị đối xử trước đây. Đó là điều an ủi lớn đối với những con người khốn khổ này…

Con đường phía trước

Tôi không biết sứ mệnh của mình là gì nhưng tôi biết rằng tôi sẽ luôn đi theo tiếng gọi của những con đường và đứng về phía những con người bị bất công. Tôi biết điều này và tôi cảm giác rõ như điều đó được in trên nền trời đêm – như là sứ mệnh vốn thuộc về tôi. Tôi biết rằng tôi sẽ vượt lên trên những lời nói giả dối, những chủ nghĩa giáo điều, cầm lấy vũ khí, vượt ra khỏi lộ trình qui ước và những lối mòn, những rào cản và tiến lên.

Và tôi thấy tôi sẽ có thể chết trong một cuộc đấu tranh chân chính, mang lại công bằng và bình đẳng cho con người. Tôi cảm thấy tôi đang hít thở mùi khét lẹt của khói súng… và chiến đấu với kẻ thù. Tôi tìm cho mình cách nhìn mới và chuẩn bị khả năng dám đối đầu, sẵn sàng chiến đấu… và nhìn trước được một vùng trời tự do thiêng liêng, nơi đó khúc hát của những con người tự do âm vang cùng một sức sống và niềm tin mới…

(*) Nguyễn Văn Phước – Nguyễn Mạnh Thảo biên dịch, First News và NXB Trẻ phát hành. Bộ phim thực hiện từ cuốn nhật ký này (The mortorcycle diaries) đã được đánh giá cao tại nhiều liên hoan phim năm qua (với Gael Garcia Bernal trong vai Ernesto, Rodrigo de la Serna vai Alberto).

(1) Comeback: tên con chó nhỏ do Che Guevara đặt và được anh mang theo để tặng cô bạn gái Chichina, lúc đó đang nghỉ mát tại Miramar.

(2) Miguel Otero Silva: nhà thơ và là nhà văn cánh tả của Venezuela, sinh năm 1908.

TTCN

Nói chung, không có một quy chuẩn nào về chuyện đọc sách, có quyển sách (nhất là nếu được coi là kinh điển) thì nên đọc kĩ, nhưng nhiều quyển thì chỉ cần đọc qua lấy ý chính, mà có khi chỉ cần nghe người khác nói lại là đủ. Cái này là cả một nghệ thuật.

Đọc quá kĩ thì mất thời gian mà chưa chắc hiệu quả, bởi vì, cái người ta nghĩ ra mình cũng có thể nghĩ ra, chưa chắc cần phải đào bới quá kĩ nhưng cái người khác đã đào bới, thay vì thế mình chỉ cần nắm ý đồ, rồi tự dùng tư duy của mình để bắt theo mạch của tác giả để suy nghĩ phân tích tiếp, có khi lại ra nhiều cái hay hơn. Vì thế, có khi một quyển sách vừa đọc các tên của chương mục đã hiểu viết gì ở trong, hay có khi chỉ cần đọc tên quyển sách là đã có thể nắm được vấn đề.

Tôi trước khi đọc một quyển sách, đều cố gắng dự đoán xem mình cần tìm những gì từ nó. Sau đó, khi đọc mỗi một chương mục, tôi đều tự tư duy xem họ viết gì ngay sau khi nhìn thấy tít của chương mục đó, nếu cảm thấy vấn đề đấy đơn giản mình hiểu ngay được, thì tôi chỉ đọc lướt qua hay thậm chí không đọc nội dung của nó nữa để chuyển sang chương khác. Ví dụ quyển “1000 điều tâm đắc của Dale Carnegie” tôi hầu như chỉ lướt qua các cái tít của từng điều, không đọc ví dụ và phân tích. Nếu mà mình cảm thấy chưa hiểu hoặc chưa đủ, tôi sẽ đọc cẩn thận, và đối chiếu với những cái mình đã nghĩ trước với cái mình vừa hiểu được.

Nhiều khi chỉ cần nghe ai nói về một quyển sách nào đó, là ta đã nắm được vấn đề, không cần phải tìm đọc. Đơn giản vì không ai có thể đọc hết sách trên đời, nên mới cần thảo luận học hỏi lẫn nhau, và các forum trên mạng phải chăng cũng vì một mục đích đấy mà tụ hội được bao con người uyên bác.

Nhưng phải rất coi chừng với chuyện đọc lướt hay chỉ nghe người khác nói. Đó là vấn đề nguyên bản. Ví như người ta vẫn chẳng tranh cãi suốt về chuyện bản gốc của các dị khảo. Giả sử, nghe ai nó về Khổng chẳng hạn từ anh A, thì đó đã là Khổng của A, mà nếu A lại nghe từ B, thì đó là Khổng của B và A, rồi cứ như thế truyền miệng, cuối cùng qua vài đời F lai, Khổng chắc thành cái gì rồi chứ và nếu một sự nhầm lẫn tam sao thất bản tai hại về tên tuổi, có khi nó thành ông Kổng, hay ông Cống nào đó chẳng ai nhận ra nữa.

Hôm xem chương trình gì đó của chị Tạ Bích Loan về những người nước ngoài yêu Việt Nam, có một bà Lady Bolton người Mỹ nghiên cứu về Cụ Hồ, nói một vấn đề làm ai đó sẽ giật mình. Đó là, Cụ Hồ trong bản tuyên ngôn 2-9-45 đã thay đổi một chút trong lời mở đầu mà mọi người vẫn cho là Bác lấy nguyên trong Tuyên ngôn của Mỹ. Trong bản tuyên ngôn Mỹ cách đây 400 năm, thì là “mọi đàn ông (all men) sinh ra đều bình đẳng” vì cái hồi đấy phụ nữ đâu có quyền gì, về sau khi có sự bình đẳng cho phụ nữ, nên cái từ men nó mới đại diện cho con người nói chung. Bác đã rất tiến bộ khi đã chuyển thành: all men  mọi người, quả là rất hợp lý vì “giặc đến nhà, đàn bà cũng đánh” mà, các bà cũng ghê lắm chứ.

Lại một ví dụ nữa về Cụ Hồ. Lời dạy nguyên gốc của Bác cho ngành y: “Lương y PHẢI như từ mẫu” về sau bị mất đi từ “phải”. Lương y làm sao mà là từ mẫu được, mà phải như từ mẫu chứ, cái từ PHẢI nghe có vẻ cưỡng ép đầy trách nhiệm ấy xét ra cũng có ý nghĩa và chuẩn xác ghê gớm lắm, nghĩ ra thấy thật đắt.

Vì vậy, việc tìm đọc kĩ càng và nguyên gốc cũng rất cần thiết, đặc biệt là các sách được coi là kinh điển cho một lĩnh vực nào đó. Tôi nhận ra, trong một đống sách mình mua về một vấn đề/lĩnh vực nào đó, thì hoá ra, chỉ có độ 1-2 quyển là cơ bản, và các quyển còn lại đều chỉ là ăn theo, dựa vào đó mà viết thêm. Chẳng hạn Đắc Nhân Tâm cũng có thể coi là kinh điển trong cách đối nhân xử thế trong thời hiện đại. Nhờ đã đọc kĩ nó, nên các quyển ăn theo về sau, tôi chỉ đọc lướt qua, ví dụ như “1000 điều tâm đắc của Dale”. Thế nhưng, riêng cái chuyện xác định thế nào là kinh điển cũng ối việc ra, vẫn cần cái linh cảm nào đó, một sự linh cảm có thể rèn luyện bằng kinh nghiệm.

Riêng cái cảm giác là có nên đọc kĩ, đọc lướt hay bỏ qua một quyển sách hay một chương mục đã đòi hỏi một sự không đơn giản rồi, cần rèn luyện và kinh nghiệm. Một người thầy của tôi có nói, phải mất nhiều tiền ngu mua sách thì mới biết cách mà chọn sách, mà để biết cách đọc sách còn lâu hơn. Thầy còn thú thật là đọc từ năm còn nhỏ mà đến gần 40 mới gọi là tạm biết cách đọc sách, sau khi đã đọc nhầm rất nhiều sách

Trên tôi đã nói về cách tiếp cận với sách, hay là cách mở sách, bây giờ là đến lúc gập sách lại. Một lần đọc trên tạp chí Tia sáng (số ??) có một bài của GS. Hồ Ngọc Đại viết về cách đọc sách. Ông có viết rằng nếu bảo sinh viên tóm tắt một quyển sách trong 1 trang thì ai cũng làm được, nhưng khi bảo tóm tắt trong một vài câu thì đã khó khăn hơn, mà tóm tắt trong 1 câu thì hầu như ít người làm nổi, mà tóm tắt trong một từ ngữ thì đúng là hầu như không ai thực hiện được (trong đám học sinh của ông). Nghĩ quả là có lý trong cái sự đọc sách ấy, khi ta đã hiểu được sách, thì làm sao để ghi nhớ rồi có lúc mang ra vận dụng.

Tôi có đọc đâu đó câu nói: “Ngày này, người ta không còn cố gắng để ôm trọn kiến thức, mà chỉ cố gắng chèo chống trong đại dương kiến thức”. Nếu ai đã học Research methods, chắc hẳn biết tree-diagram (tương tự như sơ đồ dàn ý), một cái xương sống cho toàn bộ nghiên cứu. Việc ghi nhớ thông tin cũng thế, ta cần tạo một tree-diagram cho một kiến thức hay sách. Từ việc tóm tắt thành một trang với khá nhiều thông tin nhánh, ta tiếp tục tóm tắt hay tổng quát trong một vài câu, rồi thêm một bước nữa là từ ngữ, ta đã thiết lập được một tree-diagram quản lý thông tin. Quá trình lấy thông tin ra lại sẽ là quá trình ngược lại, từ một từ hay ngữ khoá (key word or phrase) ở cấp 1 của tree-diagram, ta sẽ khai triển được bước cao hơn là các câu khoá, rồi đoạn khoá, từ đó cứ thế phát triển, ta có thể lần ra toàn bộ quyển sách hay kiến thức. Việc tóm lược thông tin thành các từ ngữ khóa theo một hệ thống nhiều cấp, nhiều tầng là rất cần thiết. Việc này có thể được liên tưởng với việc dựng hay vẽ một cái cây, phải bắt đầu từ gốc hay thân, rồi cành rồi mới đến lá. Làm gì cũng phải có hệ thống, đọc sách và nhớ sách càng phải thế.

Như vậy việc mở sách ra (phân tích) rồi đóng sách vào (tổng hợp) cũng lắm chuyện lắm, chẳng có một quy tắc nhất định nào cả, hoàn toàn phụ thuộc vào chính khả năng và kinh nghiệm của người đọc, túm lại là phải “nghệ thuật”, không bàn hết nổi.

Theo chungta.com

Trong giai đoạn hiện nay, khi cuộc cách mạng khoa học – kỹ thuật và công nghệ đang phát triển mạnh mẽ, thì việc mở rộng thông tin và đa dạng hoá các tri thức khoa học đã mang lại một bức tranh chung hết sức đa dạng và phức tạp về thế giới. Chính vì vậy, việc xem xét các khách thể với tính cách là một hệ thống ngày càng trở nên cần thiết và bức bách. Khái niệm “hệ thống” đã được các nhà triết học trong lịch sử quan tâm xem xét, song chỉ đến khi triết học Mác ra đời mới mang lại cho nó một quan niệm thật sự khoa học. Đặc biệt, hiện nay “hệ thống” được coi như một phạm trù triết học có nội dung phong phú, mang ý nghĩa phương pháp luận trong nhận thức và hoạt động thực tiễn.

Khái niệm “hệ thống” đã có tất cả các hệ thống triết học cũng như các hệ thống tự nhiên. Nó xuất hiện ngay từ triết học thời cổ đại. Chính vì các sự vật, hiện tượng trong thế giới có sự ràng buộc, phụ thuộc, quy định lẫn nhau nên đã hình thành khái niệm “tổng thể” một tập hợp nhất định. Cái tổng thể ấy được cụ thể hóa trong triết học Arixtốt với tính cách là giống, loại. Ông viết: “… các loại kể cả giống là cái dùng để quy cái tập hợp thành một thực tại”. Arixốt thể hiện cái tổng thể ấy bằng một phạm trù – cái toàn thể. Theo ông “cái toàn toàn thể là cái mà ở đó không thể thiếu bất kỳ một bộ phận nào, mà trong thành phần của nó thì mỗi bộ phận lại là cái toàn thể bao gồm các sự vật và hình thành nên một thể thống nhất”.

Đối với Arixtôt cái toàn thể là cái được cấu thành từ các bộ phân, là cái có điểm đầu, điểm kết thúc và sự hoàn thiện của nó bởi vì cái toàn thể, cái kết thúc và cái hoàn thiện là đồng nhất hoặc tương đương với nhau.

Cái bộ phận được hiểu là cái tham gia vào thành phần cấu thành nên sự vật (cái toàn thể). Trong mối quan hệ phân chia giống loại thì loại đóng vai trò là bộ phận hoặc giống là bộ phận của loại.

Arixtốt cũng như các nhà trết học cổ đại nói chung chưa đưa ra được khái niệm “hệ thống” để chỉ cái toàn thể, mặc dù họ đã tiếp cận trên khái niệm “hệ thống” ở những mức độ khác nhau và dùng khái niệm đó để chỉ tổng số các tri thức.

Trong những thế kỷ tiếp theo, các nhà triết học và khoa học tự nhiên đã sử dụng khái niệm “hệ thống” để chỉ tổng số các tri thức và tổng số các vật thể của thế giới hiện thực. Chẳng hạn, Hônbách khẳng định “thế giới khách quan tồn tại với tính cách là hệ thống của các hệ thống” nhưng ông đã đồng nhất hệ thống với cái toàn thể, coi cái toàn thể là tổng số giản đơn của các bộ phận cấu thành.

Ở thời kỳ Khai sáng, các nhà triết học đã cố gắng tìm hiểu nội dung và ý nghĩa khoa học của khái niệm “hệ thống” tiêu biểu là Côngđilắc. Ông đã gắn khái niệm “hệ thống” với khoa học và nghệ thuật. Ông viết: “Mỗi hệ thống không có gì khác ngoài sự sắp đặt các bộ phận khác nhau của nghệ thuật hay của khoa học nào đó trong một trật tự nhất định, trong đó tất cả chúng đều ràng buộc lẫn nhau và bộ phận này được làm sáng tỏ bằng bộ phận kia”. Vấn đề cốt lõi ở đây là cần phải xác định tồn tại được hình thành như thế nào, nó có mối quan bệ gì và nằm trong tổ chức nào. Tuy có tiến bộ hơn so với quan niệm ở thời cổ đại, song những quan niệm ấy vẫn nằm trong khuôn khổ của cách tiếp cận siêu hình về hệ thống. Mặc dù vậy, việc giải thích hệ thống như một trật tự, như là sự thống nhất của tồn tại ở phương diện bản thể luận được coi là phôi thai của quan điểm duy vật đúng đắn về hệ thống sau này.

Cùng với việc khoa học tự nhiên ngày càng đi sâu vào cấu trúc của thế giới vật chất và mở rộng phạm vi nghiên cứu của nó, trong triết học cũng xuất hiện một quan niệm cho rằng, vũ trụ là một hệ thống biến đổi và phát triển không ngừng, tuân theo các quy luật vôn có của nó. Các tác phẩm “Lịch sử tự nhiên đại cương và học thuyết về bầu trời” và Giả thuyết về nguồn gốc vũ trụ của I.Cantơ là những bước đi đầu tiên chứng minh cho khuynh hướng đó. I.Cantơ viết: “Đối với hệ thống, tôi hiểu đó là các tri thức đa dạng được kết hợp lại với nhau bằng một tư tưởng”. Tư tưởng ấy, theo I.Cantơ, nhất là đặc trưng cơ bản của mọi hệ thống khác, ông còn chỉ ra rằng, cấu tạo của hệ thống vật chất không chỉ chịu sự tác động của sức hút, mà còn cả sức đẩy, do vậy hệ thống mới vận động và phát triển. Tính chất hai mặt và mâu thuẫn ấy (dao động giữa chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm) đã trở thành tiêu chuẩn cơ bản trong lý luận nhận thức của triết học I.Cantơ. Song, có thể nói, với quan niệm lần đầu tiên I.Cantơ đã giáng một đòn mạnh mẽ vào tư duy siêu hình về vấn đề hệ thống, bởi vì tư duy siêu hình chỉ xem xét hệ thống trong trạng thái tĩnh, tách rời mâu thuẫn, tách rời sự vận động, phát triển. Cũng từ đây, triết học bắt đầu đặt ra các vấn đề môi liên hệ qua lại, mâu thuẫn, vận động, phát triển là những nhân tố rất quan trọng nhằm khám phá tính chất biện chứng của hệ thống.

Tư tưởng biện chứng về “hệ thống” được phát triển và hoàn thiện hơn trong triết học Hêgen. “Hệ thống” với tính cách là một phạm trù triết học chưa có ở Hêgen, nhưng tất cả mọi đối tượng mà ông đề cập đến đều thể hiện là hệ thống tự phát triển và tất cả đều được xuyên suốt bởi tư tưởng phát triển. Ý niệm, Hêgen viết, tự nó là cụ thể, là phát triển, là một hệ thống hữu cơ, là một chỉnh thể chứa đựng tập hợp các nấc thang và yếu tố. Với tính cách là các nấc thang, yếu tố, ý niệm trước hết là hệ thống, nói cách khác, tất cả đều mang tính hệ thống, thế giới là hệ thống của các hệ thống. Hêgen khẳng định “cần phải nghiên cứu giới tự nhiên như một hệ thống các nấc thang, mà nấc thang này được suy diễn từ nấc thang khác, song ở đây, không có quá trình sản sinh vật lý tự nhiên, mà chỉ là sự sản sinh trong lòng ý niệm và ý niệm ấy tạo ra cơ sở của giới tự nhiên”.

Như vậy, Hêgen đã khẳng định tính chất hệ thống của hiện thực, nhưng ông lại coi hiện thực ấy chỉ là các ý niệm, là hệ thống các nấc thang khác nhau của những ý niệm vận động. Về thực chất, Hêgen đã phát triển khái niệm “hệ thống” chỉ với tính cách là khái niệm thuần tuý, nếu chúng ta bổ sung cho khái niệm ấy thì nó sẽ đứng trong hàng ngũ các phạm trù triết học. Mặc dù Hêgen không chú ý đến việc định nghĩa khái niệm “hệ thống”, chỉ ra vị trí, vai trò của nó trong mối quan hệ với các phạm trù khác của triết học, nhưng ông đòi hỏi quá trình nhận thức của con người củng phải mang tính hệ thống. Hêgen viết: “Bất kỳ sự nghiên cứu khoa học nào cũng đều mang tính hệ thống, bởi vì hình thức chân lý chỉ có thể là hệ thống các chân lý khoa học”.

Phép biện chứng của Hêgen là phép biện chứng của hệ thống các ý niệm, mặc dù đó là “phép biện chứng lộn ngược”, nhưng đúng về phương pháp. Nó đòi hỏi logic của mọi nghiên cứu phải mang tính hệ thống, “triết lý mà không có tính hệ thống thì không thể chứa đựng một tính khoa học nào”. Nếu bỏ qua bức màn duy tâm, thần bí, thì có thể nói Hêgen đã để lại một kho tàng các giá trị tinh thần vô cùng quý báu cho nhân loại. Một trong những cống hiến của Hêgen là phương pháp nghiên cứu các hệ thống đã được C Mác và F.Engen tiếp thu, cái tạo và phát triển theo lập trường duy vật của mình.

Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác không để lại cho chúng ta những định nghĩa trực tiếp về “hệ thống”, nhưng ở mọi chỗ trong các tác phẩm của các ông, chúng ta đều thấy rõ tư tưởng “hệ thống” với tư cách là một phạm trù triết học.

C. Mác là người đầu tiên đứng trên lập trường duy vật biện chứng để nghiên cứu một trong các hệ thống vật chất phức tạp – xã hội loài người. Theo ông, xã hội là một hệ thống tự phát triển, trải qua các giai đoạn khác nhau và các giai do đó được gọi là các hình thái kinh tế – xã hội. C.Mác đã nghiên cứu hình thái kinh tế – xã hội tư bản chủ nghĩa như một hệ thống rất phức tạp, được hình thành từ các yếu tố và hệ thống con trong sự tác động qua lại của chúng, với những mâu thuẫn nội tại đa dạng và sâu sắc. Trong các tác phẩm chuẩn bị cho bộ “Tư bản”, C.Mác đã chỉ ra rằng, kết cấu, hình thức nội tại, nghĩa là tính hệ thống là một thuộc tính đặc trưng cho tất cả mọi sự vật, hiện tượng, quá trình của giới tự nhiên cũng như đời sống xã hội. Ông viết: “Xã hội ngày nay hoàn toàn không phải là một khối kết tinh vững chắc, mà là một cơ thể có khả năng biến đổi và luôn luôn ở trong quá trình biến đổi”. Hơn thế nữa, C.Mác đã đưa ra tư tưởng về “hệ thống” với tính cách là một phạm trù triết học. Trong “Bản thảo kinh tế – triết học 1857 – 1859″, C.Mác viết: “… bản thân hệ thống hữu cơ ấy với tính cách là một tổng thể cũng có những tiền đề của mình và sự phát triển của nó nhằm trở thành một chỉnh thể là ở chỗ, nó bắt tất cả các yếu tố xã hội phục tùng mình hoặc từ xã hội đó còn tạo ra những cơ quan mà nó chưa có. Bằng con đường đó, trong quá trình phát triển lịch sử, hệ thống biến thành cái chỉnh thể. Sự phát triển hệ thống thành chỉnh thể như thế sẽ tạo ra yếu tố của nó, tạo ra hệ thống, quá trình, sự phát triển của nó”.

Điều đó cho thấy, C.Mác đã xác định dấu hiệu biện chứng khách quan của hệ thống, vạch ra động lực bên trong của sự vận động, phát triển, chỉ ra những tiền đề, quy luật của sự phát triển khách quan ấy. C.Mác viết tiếp: “Về mặt lịch sử, mỗi hệ thống cụ thể được quy định bằng nhưng hệ thống khác, chúng thiết lập nên cơ sở của sự phát triển, rằng mỗi yếu tố của hệ thống phụ thuộc vào những yếu tố khác, vào cái chỉnh thể được xác lập, nghĩa là phụ thuộc vào hệ thống chỉnh thể, còn mối liên hệ qua lại giữa các yếu tố được xem như động lực bên trong của sự phát triển của toàn bộ hệ thống”.

Từ những luận điểm trên đây, chúng ta có thể nói rằng, tính hệ thống theo quan điểm của C.Mác, là một yếu tố tất nhiên của sự phát triển biện chứng. Vấn đề hệ thông cũng được thể hiện rõ nét trong quan điểm của F. Engen. Trong tác phẩm thiện chứng của tự nhiên”, ông đã coi giới tự nhiên là một hệ thông và chính luận điểm ấy đã trở thành cơ sở để xác định khái niệm “hệ thống”. F.Engen viết: “Tất cả giới tự nhiên mà chúng ta có thể nghiên cứu được là một hệ thống, một tập hợp các vật thể khăng khít với nhau, nhưng ở đây, chúng ta hiện vật thể là tất cả những thực tại vật chất, từ tinh tú đến nguyên tử, cho đến cả những hạt ête, nếu chúng ta thừa nhận sự tồn tại của hạt ête”. Như vậy, bản chất của hệ thống, theo F.Engen, trước tiên là mối liên hệ qua lại của các vật thể trong toàn bộ vũ trụ từ vi mô đến vĩ mô. Khi xác định đặc trưng của hệ thống, ông đã nêu lên hai đấu hiệu cơ bản quyết định sự tồn tại và phát triển của hệ thống: Một là, mối liên hệ qua lại giữa các vật thể, hai là, tính giới hạn của các vật thể đó. Chính các dấu hiệu đặc trưng ấy làm cho hệ thống tồn tại với tính cách là một chỉnh thể thông nhất, có tính xác định về chất. Đồng thời F. Engen còn đưa ra chủ trương kết hợp vấn đề kết cấu hệ thống của thế giới vật chất và sự phản ánh của nó vào trong bộ não con người với phép biện chứng duy vật. Ông khẳng định: ” Việc các vật thể ấy đều có liên hệ qua lại với nhau đã có nghĩa là các vật thể này tác động lẫn nhau, và sự tác động qua lại ấy chính là sự vận động”.

Từ đây, có thể nói rằng việc tiếp nhận quan điểm về tính hệ thống của thế giới không có gì khác hơn là thừa nhận tính biện chứng của chúng, thừa nhận những yếu tố, những năng lực nội tại, những động lực và cội nguồn của sự tự vận động của bản thân hệ thống.

Tiếp tục công việc của C.Mác và F.Engen, Lênin đã nghiên cứu chủ nghĩa tư bản với tính cách là một hệ thống ở giai đoạn phát triển mới của nó là chủ nghĩa đế quốc. Khi khái quát bản chất của học thuyết Mác về quan hệ sản xuất, Lênin viết: “Hệ thống quan hệ sản xuất, theo lý luận của Mác đó là một cơ thể xã hội riêng biệt, có những quy luật riêng về sự ra đời của nó, về hoạt động của nó và bước chuyển của nó lên một hình thức cao hơn tức là biên thành một cơ thể xã hội khác”.

Như vậy, “hệ thống”, cho dù ở bất kỳ lĩnh vực nào cũng có quy luật phát triển khách quan của nó. Hệ thống như một cơ thể có cấu trúc và tính chỉnh thể nhất định và đặc biệt biểu hiện rất phức tạp trong lĩnh vực đời sông xã hội. Vì vậy, để nghiên cứu bản chất của các hệ thống xã hội, Lênin yêu cầu phải xuất phát từ phương diện lịch sử, quá trình lịch sử và bản thân quá trình nghiên cứu cũng thể hiện là một hệ thống chỉnh thể các tri thức.

Tóm lại, khái niệm “hệ thống” đã được nghiên cứu trong suốt tiến trình phát triển của lịch sử triết học. Sự phát triển của tư tưởng về hệ thống gắn liền với sự phát triển của thế giới quan triết học, phù hợp với sự tiến bộ của khoa học và thực tiễn xã hội. Các nhà triết học trước C.Mác đã đạt được những kết quả nhất định trong việc nghiên cứu vấn để hệ thống, xác định nội dung, ý nghĩa của khái niệm “hệ thống”. Mặc dù còn có những hạn chế nhất định, song nó góp phần quan trọng vào việc làm phong phú đối tượng nghiên cứu của triết học, làm cho tư duy triết học ngày càng phát triển vời một trình độ cao hơn. Trên cơ sở kế thừa có phê phán những gì mà lịch sử đã tạo ra, C.Mác, F.Engen và Lênin đã phát triển khái niệm “hệ thống” lên một đỉnh cao. Quan điểm của các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác-Lênin về “hệ thống” đã tạo ra một cơ sở khoa học vững vàng cho sự nghiên cứu và phát triển vấn đề hệ thống sau này. Với sự phát triển của khoa học, kỹ thuật ở thế kỷ XX và đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, nhiều nhà triết học và khoa học ở các lĩnh vực khác nhau đã tập trung nghiên cứu các khách thể với tính cách là một hệ thống và thậm chí là các phức hợp hệ thống nhằm tìm ra bản chất và quy luật vận động, phát triển của chúng. Khái niệm “hệ thống” đang được sử dụng rất rộng rãi và nó đã trở thành biểu tượng của tính khoa học và tính logic để tiếp nhận chân lý. Hơn thế nữa, khái niệm “hệ thống” đã trở thành một phạm trù triết học mang ý nghĩa phương pháp luận đó là việc áp dụng phương pháp hệ thống mà hiện đã trở thành phổ biến trong nhận thức và hoạt động thực tiễn.

Theo Tạp chí Triết học trên chungta.com

Bất luận là ai đều muốn có một cuộc sống vươn lên, cho nên tôi dùng đầu đề này gọi là “Nấc thang cuộc sống”.

Bởi sự tiến bộ của vật chất văn minh, chiếc thang mà chúng ta dùng ở đây cũng đã có tới mấy loại. Trước kia chúng ta chỉ có chiếc thang từng bậc, từng bậc một, về sau này chúng ta đã có thang điện, ngày nay chúng ta lại đã có “Thang máy tự động”. Chiếc thang có từng bậc từng bậc kia là những chiếc thang mà chúng ta thường nhìn thấy, cần phải có một người điều khiển, bấm công tắc điện rồi thì không cần đến lực trèo vẫn có thể tự lên cao được; còn thang máy tự động thì chỉ cần bước lên trên là có thể dần dần lên cao được.
Những nấc thang trong cuộc sống chúng ta giống như loại thang nào, có phải dùng tới sức của mình để trèo lên không? Hay là chỉ dựa vào người bấm công tắc điện rồi tự lên cao? Hay là cứ đứng yên ở đó tự mình sẽ có thể lên cao được? Tôi nghĩ rằng khỏi cần phải suy nghĩ bạn đọc cũng có thể trả lời là loại thang thứ nhất. Bởi vì cuộc sống ưu việt, cần phải do chúng ta dùng sức mình, sáng tạo ra, không nên dựa vào người cất nhắc, đề bạt, càng không nên đứng yên tại chỗ.

Kỳ nghỉ xuân năm ngoái, tôi có dịp đi du lịch vùng Cửu Hoa Sơn thuộc tỉnh An Huy cùng với một người bạn, những bậc đá ở trên núi đó, thật là nhiều không sao kể hết được. Bình thường, những người chưa đi qua con đường núi, thì không sao có thể bước lên được cho nên chúng tôi đều phải thuê kiệu khiêng lên núi. Bên trái của những bậc đá là một cái hang lớn rất sâu, bên phải là vách núi cao chót vót. Vừa hay hôm ấy trời nổi gió to, trong có kèm theo mưa phùn, bậc đã trơn như mỡ khỏi cần nói, khi chuyển rẽ ngoặt, đáy kiệu treo lơ lửng trên không, gió thổi thốc lên trên đỉnh núi, bị núi cản nên thổi tạt vào kiệu của chúng tôi. Chiếc kiệu của bạn tôi cuối cùng đã bị rơi xuống núi, anh đã gào thét ầm ỹ.
Đây không phải là một câu chuyện mà là một sự thực. Những chỗ đáng ghi chép của sự việc này đó là người phu kiệu không hề hoảng sợ, anh vẫn khiêng chúng tôi vượt qua nơi nguy hiểm. Còn có một điều đáng ghi chép nữa chính là chúng tôi đã nhìn thấy năm ba bà cụ già, họ vẫn bước đi rất vững vàng ở trên những bậc đá, miệng đọc Phật hiệu, gió cuốn bay tung những tà áo của các cụ, mưa thấm ướt giày tất của các cụ, vậy mà các cụ vẫn bước lên những bậc đá trơn như mỡ đó.

Cho nên tại đây, tôi lại phải nói cho bạn đọc biết. Cuộc sống của chúng ta cố nhiên là giống như chiếc thang có từng nấc từng nấc, chúng ta đi lại trên những nấc thang của cuộc sống rất cần phải chính tâm thành ý giống như những người phu khiêng kiệu và các bà cụ già kia.

Làm người cốt ở sự “Thành ý” – ý nghĩ thành thực, cổ nhân đã từng dạy dỗ chúng ta. Trong “Đại học”¹⁾ nói: “Cố quân tử tất thành kỳ ý”²⁾ . Lại giải thích nói thêm: “Ý thành rồi sẽ chính tâm, chính tâm rồi sẽ tu thân, tu thân rồi sẽ tề gia, tề gia rồi sẽ trị quốc, trị quốc rồi sẽ bình thiên hạ”. Có thể nhìn thấy trên những nấc thang của cuộc sống, hai chữ “thành ý” là vô cùng quan trọng.

Tôi biết bạn đọc không muốn phó thác nhờ người mà muốn “bay lên trời cao giữa đất bằng”, tôi cũng biết trong các bạn đọc không có ai muốn đình trệ bất động, toạ hưởng kỳ thành. Tất cả chúng ta đều mong muốn cố gắng từng bước từng bước một bước lên đỉnh cao trong cuộc sống. Thế nhưng trong khi bước đi chúng ta không được quên “chính tâm thành ý” – (trái tim ngay thẳng ý nghĩ chân thành).

²⁾ Người quân tử phải luôn có lòng thành thực, trái tim ngay thẳng

Theo  Tập Trà Dư tửu hậu

http://www.ktec.vn/download/how to speak english well.rar

(Click chuột phải, Save as…)

Những nhà đầu tư cá nhân thường không có thời gian cũng như kỹ năng để theo rõi các bước ngoặt lớn về tài chính; về thị trường chứng khoán; hiểu rõ những chỉ số tài chính; các chính sách về tiền tệ của chính phủ cũng như các động thái của những nhà đầu tư chuyên nghiệp. Sau đây, báo Wall Street Journal đưa ra những thủ thuật đơn giản giúp bạn bảo toàn vốn và đầu tư hiệu quả.

Cứng rắn và nhất quán

Một trong những nguyên tắc đầu tiên của việc này là bạn phải nhất quán và có kỷ luật. Khi lên danh mục vốn đầu tư bao gồm: những cổ phiếu; trái phiếu cần đầu tư; cổ phần trong những quỹ đầu tư hoặc những khoản tiền gửi ngân hàng, bạn cần giữ vững tỷ lệ tương quan giữa chúng. Không vì bất cứ một sự dao động ngắn hạn nào của thị trường, sự xuất hiện một ‎ý tưởng đầu tư mới hay những cổ phiếu mới xuất hiện mà bạn lại thay đổi phương pháp đã được xác lập. Ngoài ra, bạn cần định kỳ “đổ” thêm tiền vào danh mục đầu tư của bạn. Điều này có thể không dễ dàng, nhất là khi thị trường tại thời điểm đó không tăng trưởng, bạn không nhìn thấy vốn đầu tư tăng lên và không nhận được sự thỏa mãn tức thời. Nhưng việc định kỳ tăng vốn đầu tư sẽ triệt tiêu hóa sự dao động của thị trường.

Thông thường, khi giá trị của một loại hình đầu tư nào đó tăng vọt thường có tác động mạnh đến tâm l‎ý của những nhà đầu tư. Khi nhìn vào sự tăng trưởng nhanh chóng của một loại cổ phiếu hay tổng số vốn của một quỹ đầu tư nào đó, mọi người liền đổ tiền vào chúng trong trạng thái kích động mạnh – nhưng thường khi đó thời kỳ tăng trưởng mạnh nhất đã trôi qua. “Mọi người hay bỏ tiền ra mua những cổ phiếu hoặc thả tiền vào một quỹ đầu tư nào đó mà đáng ra họ phải làm điều này từ một năm trước đây, – giáo sư Tarrans Odin, một chuyên gia trong lĩnh vực tài chính của Trường đại học Tổng hợp California, nói. – Điều này phần nào được giải thích rằng mọi người thường ngoại suy những kết quả từ quá khứ ra tương lai. Hơn nữa, phần đông những nhà đầu tư nghiệp dư thường đơn giản hóa thị trường hơn nó vốn có”.

Đừng tiêu tiền thiếu suy nghĩ

Hạnh phúc không thể mua được bằng tiền, nhưng nhiều người cứ “cố đấm ăn xôi cuối” cùng trở thành “tù chung thân” của những món nợ. Chắc hẳn bạn đã gặp phải tình huống như sau: bạn nhìn thấy một đồ vật gì đó trong cửa hàng và thấy rằng vật này rất cần cho mình nên bỏ tiền ra mua, nhưng sau đó một tuần hay một tháng bạn không còn nhớ gì đến chúng nữa. Ham muốn có được những đồ vật mà mình thích nhưng không thực sự cần thiết là một thói quen “có hại cho túi tiền” của bạn. Vậy bài học ở đây là gì? Nếu bạn muốn tìm kiếm hạnh phúc, thì chắc chắn không thể tìm thấy trong các trung tâm thương mại.

Chúng ta chính là thị trường

Ai trong chúng ta cũng muốn kiếm được lợi nhiều nhất từ thị trường. Tuy nhiên, không phải ai cũng làm được điều đó, vì thị trường chính là chúng ta, vậy nên nếu trong chúng ta có kẻ thắng, thì tức là sẽ có người thua.

Thông thường, mọi người chỉ muốn kết thúc một phi vụ giao dịch khi nhận được lợi nhuận cao nhất có thể, – giáo sư Mair Steman, một chuyên gia về tài chính, của trường Đại học Santa Clara University nhận xét, – cho dù đó là phi vụ trong thị trường chứng khoán hay bất động sản. “Mọi người nói rằng: OK, thị trường bất động sản sẽ còn tăng giá. Nhưng trên thực tế thì họ không muốn bán theo giá cả vào thời điểm hiện tại, – Steman nói. – Họ đánh giá giá trị của ngôi nhà của mình là một triệu USD, bởi vì hàng xóm của họ đã bán nhà của mình với giá một triệu USD vào năm ngoái. Vì vậy, sau khi thông báo bán nhà suốt cả ba tháng mà họ vẫn không tìm được người mua. Bởi vì một l‎ý do đơn giản giá trị ngôi nhà của họ vào thời điểm hiện tại chỉ là 800.000 USD”.

Hơn nữa, nếu tính đến những chi phí phải trả cho những nhà môi giới, thuế, sửa chữa theo yêu cầu nào đó của người mua… thì bạn không thể thu được con số cao nhất mà bạn chỉ có thể nhìn thấy trong các bản báo cáo hoặc phân tích tài chính.

Hạn chế chi phí ở mức thấp nhất

Bạn đừng bao giờ quên rằng, sự thành công trong đầu tư của bạn bao giờ cũng phải san sẻ với hai người nữa đó là những người môi giới và phòng thuế. Nếu không muốn chia lợi nhuận thu được ra làm ba phần, bạn cần nghĩ cách hạn chế các chi phí đầu tư và trả thuế ở mức thấp nhất trong chừng mực có thể.

Cần đến sự giúp đỡ

Phần lớn những nhà đầu tư nghiệp dư đều không có thời gian, hứng thú, kiến thức và cuối cùng là sự nhẫn nại để thực hiện các phi vụ đầu tư độc lập một cách thành công. Thậm chí, ngay cả khi bạn đầu tư thành công và thu được lợi nhuận, điều này hoàn toàn không có nghĩa là bạn đã biến thành một người có uy tín trong lĩnh vực tài chính. “Mọi người sau khi thu được một số thành tựu nào đó (trên thị trường), – giáo sư Odin nói, – thì họ nghĩ rằng mình đã hiểu phải làm như thế nào. Nhưng trên thực tế, thì họ đã nhầm lẫn giữu sự thành công và tri thức”.

Nhưng đáng tiếc là với sự giúp đỡ của các nhà môi giới hay tư vấn tài chính cũng chưa chắc đã đảm bảo sự thành công cho những quyết định đầu tư của bạn. Rất nhiều người trong số họ đòi hỏi giá cả dịch vụ rất cao, trong khi bản thân với một cái bằng về tài chính thì chưa đủ hiểu biết cũng như kinh nghiệm để hiểu được rắc rối của thị trường tài chính. Chính vì vậy, khi lựa chọn một nhà tư vấn tài chính, bạn phải đặc biệt cẩn trọng.

Đừng bỏ tất cả trứng vào trong một cái giỏ duy nhất

Khi nói về sự cần thiết phải đa dạng hóa danh mục đầu tư, các chuyên gia tài chính thường dựa trên luận điểm rằng đây là phương pháp cần thiết để giảm sự mạo hiểm: nếu một hướng đầu tư nào đó của bạn đang trong chiều hướng lỗ thì có thể hướng khác vẫn đem lại lợi nhuận cho bạn. Tuy nhiên, bạn cũng nên lưu ‎ý rằng khi xảy ra những cuộc khủng hoảng tài chính lớn thì sự đa dạng cũng không có‎ ý nghĩa nhiều lắm. Hoặc trong những thị trường khác nhau thì độ dao động và mức độ thu nhập trong năm cũng khác nhau, ví dụ thị trường chứng khoán Mỹ tăng trưởng chậm hơn thị trường ở những nước phát triển, nhưng độ dao động của nó cũng thấp hơn hẳn. Trái phiếu không bao giờ giảm giá nhanh chóng như cổ phiếu.

Đừng bao giờ quên gia đình

Gia đình đồng thời là một khoản vốn và một khoản nợ quan trọng của bạn. Nếu như các con hoặc bố mẹ bạn đang gặp khó khăn về tài chính, thì hiển nhiên bạn phải giúp đỡ họ và ngược lại. Bạn không bao giờ được quên điều này. Con cái không những là người thừa kế tài sản sau khi bạn mất đi mà chúng còn thừa kế cả những thói quen về tài chính của bạn. Hãy dạy chúng có những quan niệm đúng đắn về tiền bạc. Khi sử dụng tiền bạc, bạn đừng bao giờ quên những hậu quả của những hành động mà nó có thể gây ra cho gia đình mình.

Đầu tư dài hạn

Nếu chẳng may bạn chết sớm thì vợ và con bạn có thể gặp khó khăn về tài chính, nhưng nếu bạn trường thọ thì cũng là một vấn đề cần suy nghĩ. Không ít người khi về hưu có rất ít tiền tiết kiệm hoặc thậm chí chả có đồng nào cả, hay sau khi về hưu một thời gian họ đã tiêu hết số tiền dành dụm được. Điều này sẽ chẳng thành vấn đề nếu hai vợ chồng bạn không sống lâu quá, hoặc bạn cũng chẳng quan tâm lắm đến chuyện tuổi già mình sẽ sống như thế nào. Chuyện gì sẽ xảy ra nếu bạn sẽ sống rất lâu trong khi không có tiền lương hưu hoặc bảo hiểm trọn đời hay nhiều tiền tiết kiệm trong nhà băng? Vì vậy, bạn nên trù liệu trước và triệt để tiết kiệm tiền bạc trong chừng mực có thể.

Đừng quên lạm phát

Thậm chí, ngay cả khi mọi việc xung quanh vẫn đang diễn ra tốt đẹp, tiền tiết kiệm và các khoản đầu tư của bạn vẫn đang sinh sôi nảy nở, thì bạn vẫn đang mất một số tiền nhất định hàng năm vì lạm phát. Chính vì vậy, bạn không nên quá chú ‎ý tới con số lãi trên giấy tờ mà nên đánh giá nó trong sự tương đối – tức là % thu nhập của bạn không được phép thấp hơn % lạm phát.

http://www.ktec.vn/download/DeltaKeyTOEFLiBT_Page 447.pdf

(Click chuột phải, Save as…) 

HLV Riedl tại buổi họp báo sau trận. Ảnh: Minh Kha.

Thắng đậm 3-1 ở trận ra quân, nhưng U23 Việt Nam đã không tận dụng được lợi thế tinh thần hoàn hảo đó để tìm kiếm một kết quả tốt hơn trong trận đấu thứ hai. Trái lại, họ gây thất vọng não nề khi bị Singapore đả bại chiều nay. Những sai lầm cá nhân, đặc biệt là ở hàng thủ – điểm yếu mà toàn đội đã thể hiện và bản thân ông Riedl cũng nhận ra sau trận đấu với Malaysia hôm 1/12 – một lần nữa bộc lộ. Nhưng tệ hơn, lần này, nó đã trở thành “tử huyệt”, khiến U23 Việt Nam lĩnh 3 “nhát kiếm” chí mạng ở hiệp đầu và không kịp gượng dậy trong thời gian còn lại, ngay cả khi họ được chơi hơn người.

Thừa nhận mặt hạn chế của đội, nhưng HLV Riedl không vì thế mà cho rằng U23 Việt Nam đáng trắng tay hôm nay: “Tôi không nghĩ rằng các học trò của tôi đáng thua trận như vậy. Kể từ khi làm bóng đá ở Việt Nam, tôi chưa bao giờ bước vào phòng thay đồ giữa trận trong tâm trạng nặng nề như hôm nay. Đó là hiệp đấu kỳ lạ. Những sai sót cá nhân khiến U23 Việt Nam trả giá đắt khi đối phương chơi phản công nhanh và tung ra những đường chuyền dài hiểm hóc”.

Ông lý giải thêm: “Singapore không có nhiều cơ hội, nhưng lại được hưởng lợi từ hai tình huống chúng tôi đá phản lưới nhà. Còn U23 Việt Nam thì chưa khi nào đá tốt sau những lần bị đối thủ dẫn trước. Sau bàn thua đầu, các học trò của tôi không còn duy trì được sự nhịp nhàng trong các pha lên bóng. Đó là lý do khiến đội bước vào giờ nghỉ giải lao với kết quả tồi tệ, bị dẫn đến 0-3″.

Về hiệp hai, nhà cầm quân người Áo hài lòng với tinh thần lăn xả mà các học trò đã thể hiện. HLV Riedl cũng cho rằng những điều chỉnh nhân sự, chiến thuật kịp thời – đưa Anh Đức vào sân và chuyển sang đá theo đội hình 3-4-3 đã phát huy tác dụng, nhất là khi đối phương chỉ còn 10 người từ cuối hiệp một. Ông chỉ tiếc nuối vì đội không nhân đà quật khởi ấy để giành một kết quả tốt hơn: “Chúng tôi chơi hay hơn, tạo ra nhiều cơ hội, nhưng lại thiếu một chút may mắn để ghi thêm bàn thắng thứ ba. Là một HLV mà phải chứng kiến đội nhà đá dở và thua trận, tôi thật sự đau lòng. Nhưng tôi cũng không thể làm gì khác được, đó là những sai sót cá nhân”.

Bên phía Singapore, chiến thắng, nhưng HLV Avramovic vẫn giữ nguyên quan điểm “U23 Việt Nam là một đội bóng mạnh”. Nhà cầm quân người Serbia từ chối bình luận về hai tình huống dẫn đến các bàn thắng đầu tiên, cũng như sai sót bên phía Việt Nam. Thay vào đó, ông đánh giá cao cơ hội vào bán kết của đội nhờ thắng lợi hôm nay: “Kết quả thuận lợi này là tiền đề quan trọng để chúng tôi tự tin hướng đến trận cuối gặp Malaysia và cán đích ở một trong hai vị trí đầu bảng”.

(Theo Vnexpress.net)

Công dụng của Mind Maps

Ghi chú. Khi thông tin được gợi ra, mind maps giúp tổ chức thông tin theo một hình thức mà dễ dàng được xuất hiện và ghi nhớ. Được sử dụng để ghi chú tất cả các loại như sách vở, bài giảng, hội họp, phỏng vấn, và đàm thoại.

Gợi nhớ ( Hồi tưởng). Bất cứ khi nào thông tin được xuất hiện từ trong bộ não, thì mind maps cho phép các ý tưởng được ghi lại rất nhanh ngay khi nó được sinh ra vào một hệ được tổ chức. Vì thế chẳng cần phải viết cả một câu. Nó như một phương tiện nhanh và hiệu quả trong việc tổng quát và vì thế có thể giữ lại các hồi tưởng rất nhanh gọn.

Sáng tạo. Bất cứ khi nào bạn muốn khuyến khích sự sáng tạo, mind maps sẽ giúp bạn giải phóng cách suy diễn cổ điển theo phương thức ghi chép sự kiện theo dòng, cho phép các ý tưởng mới được hình thành nhanh chóng theo luồng tư duy xuất hiện.

(click vào hình để phóng to)

Giải quyết vấn đề. Khi bạn gặp trở ngại với một vấn đề — mind maps có thể giúp bạn nhìn nhận tất cả các vấn đề và làm thế nào để liên kết chúng lại với nhau. Nó cũng giúp bạn có được cái nhìn tổng quát là bạn có thể nhìn nhận vấn đề dưới những góc độ nào và sự quan trọng của nó.
Lập kế hoạch. Khi bạn cần lập kế hoạch, mind maps giúp bạn có được tất cả các thông tin liên quan vào một nơi và tổ chức nó một cách thật đơn giản.Tất cả các loại kế hoạch từ việc viết một bức thư chođến một kịch bản, một cuốn sách, hoặc lập kế hoạch cho một cuộc họp, một ngày nghỉ.

Trình bày (Trình diễn). Khi nói ta luôn chuẩn bị tốt một mind map về một chủ đề và cách diễn đạt. Nó không chỉ giúp ta tổ chức các ý kiến hợp lý, dễ hiểu mà còngiúp ta trình bày mả không cần phải nhìn vào biên bản có sẵn.

Làm thế nào để mind map?!?

Sử dụng những từ chính hoặc những hình ảnh cần thiết.

- Bắt đầu từ trung tâm và triển khai ra.

- Tạo cho trung tâm một hình ảnh rõ ràng và “mạnh” miêu tả được nội dung tổng quất của toàn bộ mind map.

- Tạo các trung tâm nhánh và các chi tiết nhánh.

- Đặt những từ trọng tâm vào những hàng mà làm tăng kết cấu của các ghi chú.

- In ra giấy hơn là viết tay vì làm cho dễ đọ và dễ nhớ hơn.

- Những trường hợp sau phải phân biệt rõ hơn những trường hợp trước.

- Sử dụng màu sắc để làm nổi bật vấn đề.

- Những gì không có trong trình bày thì không nên đưa vào mind map.

- Tư duy hai chiều (phản biện)

- Sử dụng mũi tên, biểu tượng hoặc những hình ảnh để chỉ ra sự liên kết.

- Đừng để bị tắc ở một khu vực. Nếu cạn kiệt suy nghĩ thì chuyển sang nhánh khác

- Ghi ngay ý tưởng vào nơi hợp lý ngay khi nghĩ ra nó. Đừng lưỡng lự.

- Phá vỡ ranh giới. Khi hết giấy để trình bày thì đừng nên thay một tờ giấy khác to hơn mà sử dụng thêm các tờ khác ghép vào.

- Hãy sáng tạo.

- Bắt tay vào và HAVE FUN.

(Theo Saga.vn)